Tarım ve Orman Bakanlığı, gıda güvenliğini ve tüketici haklarını korumak amacıyla hazırlanan Yeni Gıda Yönetmeliği’ni Resmi Gazete’de yayımladı. Bu yönetmelik, 31 Aralık 2025 tarihinden önce Türkiye’de yaygın bir tüketimi bulunmayan gıda ve bileşenlerini kapsamaktadır. Yeni düzenleme, piyasaya sunma süreçlerine sıkı denetim ve bilimsel onay şartı getirmektedir.
YENİ GIDA TANIMI VE KAPSAMI GÜNCELLENDİ Yönetmeliğe göre, mikroorganizmalar, mantarlar veya alglerden elde edilen yeni moleküler yapıya sahip gıdalar “yeni gıda” olarak sınıflandırılmaktadır. Ayrıca, hücre veya doku kültüründen üretilen ürünler ile özel üretim yöntemleriyle elde edilen ve besin yapısını önemli ölçüde değiştiren gıda maddeleri de bu tanıma dahildir. 100 nanometre altındaki boyutlara sahip özel amaçlı üretilen nanomateryaller de yönetmelik kapsamına alınmıştır.
YASAKLAR VE İSTİSNALAR BELİRLENDİ Yönetmelikte, toplumsal güvenlik ve hassasiyetler doğrultusunda kesin yasaklar getirilmiştir. Bu yasaklar arasında:
– Domuz ve böcek kaynaklı gıdalara yönelik hiçbir başvurunun kabul edilmemesi,
– Bu ürünlerin “Yeni Gıdalar Listesi”nde yer almasının ve piyasaya arz edilmesinin yasaklanması bulunmaktadır.
– Genetiği değiştirilmiş organizmalar (GDO), enzimler, katkı maddeleri ve aroma vericiler ise kendi özel mevzuatları çerçevesinde denetim altına alınmaya devam edecektir.
ONAY VE DENETİM SÜRECİ Gıda işletmecileri, yeni ürünlerini piyasaya sunmadan önce Bakanlığa danışmak ve onay almak zorundadır. Süreç şu şekilde işleyecektir:
– Bilimsel Değerlendirme: Başvurular, Bakanlık bünyesinde oluşturulan Bilimsel Komisyon tarafından 9 ay içinde değerlendirilecektir.
– Güvenlik Şartı: Gıdanın insan sağlığı için risk oluşturmadığı bilimsel verilerle kanıtlanmalıdır.
– Tüketici Bilgilendirmesi: Mevcut bir gıdanın yerine kullanılacak ürünlerin, besin değeri açısından tüketiciyi yanıltmaması gerekmektedir.
– İzleme: Ürün piyasaya çıktıktan sonra, gıda güvenliğinin sağlanması için Bakanlık tarafından izleme gereklilikleri uygulanabilir.
ÜRETİCİ HAKLARI KORUNACAK Yönetmelik, yenilikçi üreticilerin haklarını koruma amaçlı olarak, sunulan yeni bilimsel veriler için 5 yıl boyunca veri koruma süresi tanımaktadır. Bu süre zarfında, ilk başvuru sahibinin verileri onaysız olarak başka bir başvuru için kullanılamayacaktır. Ancak üreticinin adı, ürün tanımı ve güvenlik değerlendirmesi sonuçları kamuoyuna açık bir şekilde sunulacaktır.
GELENEKSEL GIDALAR İÇİN HIZLI PROSEDÜRLER UYGULANACAK Diğer ülkelerde en az 25 yıldır güvenli bir tüketim geçmişine sahip gıdalar için daha kısa bir bildirim prosedürü uygulanacaktır. Bilimsel Komisyon, 4 ay içinde herhangi bir güvenlik itirazında bulunmazsa bu “geleneksel gıdalar” listeye eklenerek satışına izin verilecektir.
GEÇİŞ SÜRECİ VE YAPTIRIMLAR Halen faaliyet gösteren işletmelerin yeni düzenlemelere uyum sağlaması için 30 Haziran 2027 tarihine kadar süre verilmiştir. Bu tarihten önce piyasaya sunulan ürünler, raf ömrü sonuna kadar satışta kalabilecektir. Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket edenlere ise 5996 sayılı Kanun kapsamında idari yaptırımlar uygulanacaktır.
